صنعت کشاورزی ایران

صنعت کشاورزی ایران 

ایران یکی از اولین مناطقی در دنیا است که کشاورزی در آن شروع شده است. طبق برآورد کارشناسان حدود یک سوم از سطح کل کشور ایران قابلیت کشاورزی دارد و به کمک آن می توان غذای حدود ۲۰۰ میلیون نفر را از آن برداشت کرد. وجود اقلیم ها و میکرو اقلیم های متنوع، تنوع گونه های کشت، سطح زیر کشت قابل توجه و … از جمله نقاط قوت کشاورزی ایران است.

اما از طرفی به دلایل متعددی چون کاهش نزولات آسمانی و منابع آبی، افزایش جمعیت و تغییر عادات غذایی و موارد دیگر، در سال های اخیر توجه به افزایش بهره وری آب در بخش کشاورزی افزایش یافته است. در این خصوص در سال های اخیر رویکرد به سیستم های نوین آبیاری و کشت در محیط های کنترل شده به شدت افزایش پیدا کرده است.

برطبق آخرین آمار ایران رتبه اول دنیا را در تولید محصولاتی چون زعفران، خاویار، پسته، زرشک و محصولات توتی را دارد. همچنین ایران رتبه دوم تولید خرما و زرد آلو و رتبه سوم تولید خیار، گیلاس، هندوانه، طالبی و سیب را دارد.

با این وجود متاسفانه ایران در بازارهای صادراتی جایگاه مطلوبی ندارد. کارشناسان علل متعددی از جمله متغیر بودن کیفیت محصولات، عدم وجود الگوهای کشت پایدار، فقدان بسته بندی های مناسب، نبود پایانه های صادراتی مجهز و سیستم حمل و نقل ضعیف را از جمله دلایل پایین بودن سرانه صادرات ایران در بخش محصولات کشاورزی در مقایسه با سایر کشورهای جهان بر شمرده اند.

 

اتلاف میوه و سبزی

اتلاف میوه و سبزی در ایران

 

طبق گزارش سال ۱۳۹۲ سازمان جهانی خواروبار و کشاورزی، ایران با تولید سالانه حدود ۲۰ میلیون تن در مقام پنجم تولید سبزی در جهان قرار میگیرد، که این رقم معادل ۹/۱ درصد کل سبزی تولیدی در جهان است. برای مثال گزارش شده است که سالانه حدود یک میلیون و چهارصد هزار تن خیار در ایران از سطحی حدود ۸۰۰۰۰ هکتار تولید می شود. هم چنین این سازمان اذعان میدارد که با تولید ۵/۱۱ میلیون تن میوه، ایران در رتبه یازدهم تولیدکننده های بزرگ میوه در جهان جای میگیرد،که ایران سهم ۸/۱ درصدی از این رقم را به خود اختصاص داده است. طبق گزارشی در سال ۱۳۹۳ هم اکنون به ازای هر ایرانی سالانه ۴۵ کیلوگرم انواع مرکبات همچون پرتقال، نارنگی، لیمو ترش، لیمو شیرین و گریپ فروت در کشور تولید می شود.

اتلاف میوه و سبزی

اما متاسفانه علی­رغم آمار بسیار خوب تولید به علت حجم زیاد ضایعات محصولات کشاورزی در ایران، برای مثال میزان ضایعات محصولات کشاورزی که به صورت تازه مصرف می شود از مزرعه تا سفره بین۳۰ تا ۴۰ درصد است، جامعه دچار مشکلات ناشی از عدم مصرف میزان کافی میوه و سبزیجات و افزایش قیمت تمام شده محصول می باشد. همچنین به علت ضایعات زیاد از میزان صادرات محصولات کشاورزی کاسته شده و کشور از درآمد ارزی حاصل محروم می گردد. بسته بندی مناسب و پیشرفته میوه و سبزیجات تازه می تواند به عنوان راهی برای کاهش ضایعات محصولات کشاورزی و افزایش بهره وری تولید و ازدیاد درآمد ارزی کشور در نظر گرفته شود.

تجارت گل در ایران

تجارت گل در ایرانصنعت گل و گیاهان تزئینی یکی از صنایع پر سود در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه است. این صنعت بسیار پویا و در حال رشد، در دهه‌های اخیر مورد توجه زیادی قرار گرفته است. در حال حاضر گردش مالی این صنعت در دنیا بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار است.

بزرگترین صادر کننده گل در دنیا کشور هلند است. طبق آمار منتشر شده، ارزش صادرات شاخه گل در سال ۲۰۱۷ حدود ۸/۸ میلیارد دلار براورد شده که ۵۰% از این مقدار، معادل با ۴/۴ میلیارد دلار، سهم کشور هلند بوده است. این در حالیست که درآمد کشور ایران در این حوزه تنها ۲۴۰ هزار دلار بوده و ۰۰۳/۰ % از بازار را به خود اختصاص داده است.

در ایران سالانه حدود ۵/۲ میلیارد شاخه گل تولید می‌شود. شهرستان محلات با دارا بودن بیش از ۷۰۰ واحد گلخانه‌ای، یکی از بزرگترین مراکز تولید گل در ایران است. ایران از نظر تولید گل شاخه‌ای، در رده هفدهم دنیا قرار دارد. اما در سال ۲۰۱۷ از لحاظ صادرات شاخه گل، در رده هفتاد و سوم قرار گرفت. طبق آمار منتشر شده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران، صادرات شاخه گل رز در سال ۱۳۹۶ در حدود ۲۰۰ هزار دلار سودآوری کرده است.

گلخانه ای در محلات

یک گلخانه پرورش گل های زینتی در شهرستان محلات

عمده مشتریان گل شاخه‌ای ایران کشورهای همسایه هستند. هم‌چنین گرجستان، روسیه و بلاروس محل ترانزیت گل‌های ایران است. در واقع بخشی از گل‌ها در این کشورها به فروش می‌رسد و بخش دیگری مجدداً بسته بندی شده و با نام‌های جدید به کشورهای دیگر صادر خواهند شد. این نکته به دلیل ضعف ایران در ایجاد پایانه های صادراتی و عدم بسته بندی مناسب این محصول است.

سرانه مصرف گل در اروپا برای هر نفر سالانه ۲۰۰ شاخه است. اما طبق آمار اتحادیه گل و گیاه، این سرانه در ایران بین ۵ تا ۱۰ شاخه در سال می‌باشد. با توجه به این مورد و هم‌چنین نبود شرایط مناسب برای صادرات از جمله نوسانات ارزی، بالا بودن هزینه تمام شده و عدم استفاده از بسته بندی مناسب، سالانه تعداد زیادی شاخه گل در کشور از بین می‌رود.

کارشناسان معتقدند با استفاده از ظرفیت‌های کشور و روش‌های کارآمد می‌توان درآمد حاصل از صادرات شاخه گل را به ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار رساند. در نظر داشته باشید که قیمت ۳۰ تا ۴۰ شاخه رز صادراتی برابر با قیمت یک بشکه نفت می‌باشد.

صادرات خیار

صادرات خیار

در کشور ایران با توجه به تنوع اقلیمی، انواع میوه، سبزی و صیفی کشت می‌شود. در این میان خیار بالاترین میزان تولید محصولات گلخانه‌ای را به خود اختصاص داده است؛ به طوری که در سال ۲۰۱۷ خیار و خیارشور به مقدار ۱ میلیون و ۷۰۷ هزار تن تولید شد.

در میان تولید کنندگان خیار و خیار شور، کشور چین با تولید حدود ۶۲ میلیون تن بزرگترین تولید کننده جهانی این محصول در سال ۲۰۱۷ بود. همچنین کشورهای روسیه و ترکیه به ترتیب در رتبه دوم و سوم قرار گرفتند. در نهایت کشور ایران با تولید ۱ میلیون و ۷۰۷ هزار تن در رتبه چهارم جهانی قرار گرفته است. لازم به ذکر است که ترکیه با تولید حدود ۱۰۰ هزار تن خیار بیشتر از ایران در رتبه سوم جهانی قرار گرفت.

صادرات خیار در سال ۲۰۱۷ برای ایران ۶۷ میلیون و ۵۱۶ هزار دلار ارزآوری کرده است. هم‌چنین درآمد ترکیه در این زمینه برابر با ۳۹ میلیون و ۴۶۳ هزار دلار بود. لازم به ذکر است در این مقطع میزان صادرات ایران بیشتر از ترکیه بوده است. در واقع ایران ۴/۲% از بازار جهانی را در اختیار داشته و در رتبه هفتم از لحاظ صادرات خیار قرار دارد؛ در حالی که ترکیه با صادرات خیار به ۴/۱% بازار جهانی در رتبه یازدهم قرار گرفته است.

 

صادرات خیار ایران و ترکیه

نمودار ۱ – بررسی روند تولید، صادرات و واردات خیار و خیار شور ایران و ترکیه از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۷٫

 

بزرگترین خریداران خیار ایران در سال ۲۰۱۷ به ترتیب شامل روسیه (۹۵% کل صادرات ایران)، آذربایجان، امارات متحده عربی, ارمنستان، گرجستان و قزاقستان هستند. خریداران خیار ترکیه عمدتاً کشورهای اروپایی از جمله بلاروس، اتریش، رومانی، اکراین، گرجستان، بلغارستان و آلمان هستند. نکته مهم در این میان نفوذ بیشتر ترکیه نسبت به ایران به بازار کشورهای اروپایی است. ایران با داشتن گونه های متنوع خیار مانند خیار اصفهانی، خیار پرشین و خیار خاردار استعداد بالقوه بالایی در تصاحب بازارهای جهانی دارد.