واردات خشکبار به ایران

یکی از روش های اولیه افزایش زمان ماندگاری محصولات غذایی، خشک کردن آن ها است. با خشک کردن محصولات غذایی علاوه بر ممانعت از فساد غذایی، وزن و حجم محصول نیز کاهش می یابد و انبارداری، حمل و نقل آن ها نیز ساده تر می شود. خشکبار به مجموعه ای از مواد غذایی شامل میوه های برش خورده و خشک شده و انواع دانه (Nut) اطلاق می شود. از زمان های دور به دلیل تنوع میوه و دانه های کشت شده در ایران، همچنین ذوق و ابتکار ایرانیان و عامل مهم تر، قرار گیری ایران در مسیر ترانزیت غرب – شرق آسیا و جاده ابریشم، خشکبار ایران در بازارهای جهانی سهم عمده و مشخصی داشته است. اما چند سالی است تجارت خشکبار ایران پر تلاطم و با نوساناتی همراه است. خبرهایی مانند واردات خشکبار از چین یا کاهش و افزایش یکباره عرضه و قیمت گروه خاصی از خشکبار، همگی نشان از عدم وجود برنامه جامع و راهبردی در حوزه کشت و فرآوری خشکبار ایران دارد.

واردات خشکبار به ایران

خشکبار طیف گسترده ای از محصولات را در بر می گیرد. در حالت کلی انواع میوه خشک و دانه در مجموعه خشکبار قرار می گیرند و این محصولات شامل موارد زیر هستند:

  • انواع برگه و میوه خشک مانند زردآلو، هلو، کیوی، سیب، گیلاس، آلو، گلابی، انجیر، قیسی، توت خشک، دانه انار خشک، آلبالو خشک، زرشک، سنجد، نخودچی، عناب، انواع کشمش تیزابی و آفتابی، مویز و …
  • انواع دانه مانند گردو، پسته، بادام سنگی، مغز بادام، خلال مغز بادام، بادام زمینی، بادام هندی، فندق، تخمه آفتابگردان، مغز هسته هلو و زرد آلو و …

مطابق آمارهای رسمی وزارت جهاد کشاورزی ایران، میزان تولید سالیانه خشکبار در ایران بالغ بر ۹۰۰ هزار تن است. از این مقدار حدود ۱۴۵ هزار تن مربوط به خانواده بادام، ۱۸۰ هزار تن گردو، ۲۵۰ هزار تن پسته، ۴۰ هزار تن انجیر و مابقی مربوط به سایر خشکبار است. هر ساله با وقوع خشکسالی یا سرمازدگی های احتمالی، ممکن است ارقام تولید هر یک از ارقام خشکبار کم شود. حدودا نیمی از خشکبار ایران در سبد صادراتی قرار می گیرد، برای مثال در سال ۱۳۹۷ هجری شمسی حدود ۴۰۰ هزار تن انواع خشکبار به مقاصد مختلف دنیا صادر شده است.

واردات خشکبار به ایران

روی دیگر سکه در تجارت خشکبار واردات این محصولات به ایران است. هر چند مجوز رسمی برای واردات خشکبار به ایران وجود ندارد، اما از مبادی غیر قانونی واردات گسترده محصولاتی مانند بادام زمینی و تخمه آفتابگردان از کشور چین به ایران انجام می شود. در برخی از سال ها بیش از ۹۰ درصد بادام زمینی مورد نیاز از طریق واردات تامین شده است. استمرار این وضعیت باعث شده است کشاورزان نتوانند برنامه مدون و مشخصی را اجرا کنند و بعضا واسطه گران با سود جویی ها و اهداف کوتاه مدت خود در فرایند کشاورزی اخلال وارد کنند. از طرف دیگر نبود برنامه مشخص در خصوص برندینگ محصولات ایرانی و ارائه کالاهایی منطبق بر استانداردها و سلایق روز بازارهای بین المللی (مانند بسته بندی اصولی)، عدم عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی (WTO) و بسیاری عوامل دیگر منجر به انقباض سهم ایران در تجارت خشکبار شده است.

بسته بندی اتمسفر اصلاح شده مواد غذایی آماده
بسته بندی فعال

انتظار مصرف کنندگان از بسته بندی یک کالا، با صرفنظر کردن از معیارهای طراحی و جذابیت بصری، اطمینان از عملکرد بسته بندی، شامل حفظ کیفیت، افزایش زمان ماندگاری محصول و عدم برهمکنش با محتوی درون بسته بندی است. با ظهور فناوری های موج چهارم انقلاب صنعتی، از یک سو انتظار مصرف کنندگان و سلایق آن ها تغییر پیدا کرده است و از طرف دیگر زنجیره تولید تا مصرف هر کالا الزامات جدیدی را برای بسته بندی ها مشخص کرده است. برای مثال مصرف کنندگان در مورد کالاهای حساس نیاز به ارائه گواهی های تضمین کیفیت محصول دارند، یا زنجیره حمل و نقل و توزیع کالا در هر مرحله نیاز به آگاهی از وضعیت محصول دارد. سیستم های معمول و سنتی بسته بندی محدودیت های فراوانی در حفظ کیفیت و افزایش زمان ماندگاری محصولات دارند. از طرف دیگر این بسته بندی ها تنها حجم محدودی از اطلاعات را به مصرف کننده و زنجیره حمل و نقل انتقال می دهند. تلاش کارشناسان صنایع بسته بندی برای افزایش زمان ماندگاری، بهبود ایمنی و کیفیت محصول درون بسته بندی، زمینه ورود بسته بندی های نوین، موسوم به بسته بندی فعال و هوشمند را مهیا کرده است.

بسته بندی های نوین می توانند اطلاعات گسترده ای را در خصوص تغییرات ماده بسته بندی شده در اثر نوسانات حرارتی، نوری یا رخداد واکنش های شیمیایی در ترکیب درون بسته بندی در دسترس کاربر قرار دهند. همچنین این بسته بندی ها می توانند در برابر فعالیت عوامل کاهش دهنده طول عمر ماندگاری محصول بسته بندی شده پاسخ دهند. بسته بندی های نوین در دو گروه فعال و هوشمند (Active and Smart/ Intelligent Packaging) طبقه بندی می شوند. اهداف توسعه این گروه از بسته بندی ها عبارتند از:

  • بهبود ویژگی های محصول (به عنوان مثال ظاهر، عطر و غیره)
  • حفظ یکپارچگی و جلوگیری از تخریب محصول به صورت فعال (افزایش زمان ماندگاری)
  • پاسخ به تغییرات محیط اطراف محصول یا بسته بندی به صورت فعال
  • انتقال اطلاعات وضعیت کیفی محصول، تاریخ تولید، انقضا و یا شرایط حمل آن به مصرف کننده
  • نشان سلامت محصول
  • تایید صحت کالا و عملکرد به عنوان ضد سرقت

مکانیزم عملکرد بسته بندی فعال، تغییر شرایط بسته بندی (مانند اتمسفر درون بسته بندی) برای افزایش زمان ماندگاری محصول و بهبود ایمنی برای حفظ کیفیت مواد بسته بندی شده است و بسته بندی هوشمند با نظارت بر شرایط ماده بسته بندی شده و ارائه اطلاعات در مورد کیفیت آن در طول مدت حمل و نقل و ذخیره سازی به تایید صحت و سلامت کالا کمک می کنند.